ماهنامه زمین شناسی گلستانیت

ژئومورفولوژی (زمین ریخت شناسی)استان گلستان دارای سه ویژگی ممتاز است.ژئومورفولوژی منطقه البرز، در بخش جنوبی استان،برجستگی های مرتفعی را به وجود آورده که از جنگل پوشیده شده اند.در سمت شمال این کوه دامنه ها پرشیب بوده و تغییر ارتفاع از دشت به سمت کوه،تند و ناگهانی است.شیب زیاد دامنه ها در فصول بارندگی سبب ایجاد سیلاب می شود.

در بخش شمال شرقی گلستان،مورفولوژی رشته کوه کپه داغ،با توجه به ساختار و الگوی چین خوردگی با بخش البرز متفاوت است.در اینجا دامنه کوهها شیب ملایم دارد و از شرق به غرب از بلندی آن کاسته می شود تا در نهایت در دشت گرگان در زیر نهشته های آبرفتی مدفون می شوند.سومین مورفولوژی موجود در سطح استان گلستان ،مناطق پست دشت گرگان است که از حاشیه کوهها به سمت دشت دارای سطح هموار و کم شیب شده و تدریجا به مناطق کم ارتفاع تر می رسند.در این بخش به دلیل کشت وشرایط مناسب آب و هوایی زمین ها ریخت اولیه خود را از دست داده و عموما هموار هستند.

*سازند های استان گلستان

از نهشته های حوضه کپه داغ سازند های چمن بید،مزدوران،سنگانه،اتامیر،دراز،آب تلخ،کلات،پسته لیق،چهل کمان در استان گلستان برونزد دارند.حال به بررسی برخی از این سازند ها می پردازیم.

*سازند چمن بید:بیشتر رخنمون چمن بید به همراه مزدوران در جنوب شرقی استان است که به سمت غرب از وسعت آن کاسته می شود.چمن بید از آهک های آرژیلی نازک تا متوسط لایه به رنگ خاکستری تا کرم،با اینترکلاسیون هایی از شیل و مارن تشکیل شده است.

*سازند شوریجه:در مرز ژوراسیک-کرتاسه،با پسروی دریا به سمت غرب،توالی سرخ رنگ شوریجه برجای گذاشته شده که از مرز افغانستان تا 80کیلومتری گنبدکاووس رخنمون دارد این سازند از ماسه سنگ تشکیل شده است.این رسوبات در محیط های مردابی،دشت ساحلی،دلتایی و یا محیط سبخایی(یکی از محیط های تشکیل نمک است و شامل سبخاهای قاره ای و سبخاهای ساحلی می باشند) نهشته شده اند.

*سازند سرچشمه:حوضه کپه داغ در آپتین پسین ژرفای بیشتر داشته و با ورود رس سازند سرچشمه نهشته شده است.

*سازند سنگانه:در آلبین ورود رس به حوضه کپه داغ تداوم بیشتری یافته و سازند شیلی سنگانه برجای گذاشته شده است.گسترش این سازند به همراه اتامیر در قسمت های شمال شرقی استان گلستان است که سازندهای آب دراز و آب تلخ نیز به همراه آنها در یک طاقدیس رخنمون یافته اند.از نظر سنگ شناختی سازند سنگانه شامل شیل های همگن به رنگ خاکستری تیره تا سیاه کمی مایل به سبز بدون لایه بندی شاخص و مقدار ناچیز میان لایه های سیلت سنگ است. 

سید مهدی شیرنگی